ТЕВЕККЮЛЬ

Тевеккуль – эр къайсы бир иш ичюн бутюн кучюмизнен чалышып, къолумыздан кельгенини япкъан сонъ нетиджени Аллахтан беклемектир.

Буны бир мисальнен анълатайыкъ:

 Тарласындан яхшы махсулат алмакъ истеген бир чифтчи, башта бир тарланы гузель этип сюрюр ве урлукъны сачар, кубресини атар, керек олса суварыр. Экинни зарарлы къуртлардан сакъламасы ичюн эр тюрлю тедбирни де алыр. Къалгъаныны исе Аллахкъа ташлар. Аллахкъа ишаныр. Чюнки чифтчи къолундан кельгенини япты. Артыкъ экинннинъ осьмеси ве махсул бермеси ичюн Аллахкъа ишанып, нетиджени Ондан беклемеси керек. Керчек тевеккюль бу.

ЭДЖЕЛЬ

Инсанны ёкътан бар эткен, яшаткъан Аллах, инсаннынъ не къадар яшайджагъыны да такъдир эткендир. Омюр, инсаннынъ догъмасындан олюмине къадар кечкен сынъырлы вакъыттыр. Эджель - омюрнинъ, дюнья аятынынъ биткени вакъыттыр.

Эр кеснинъ не къадар яшайджагъы, не вакъыт, къайда ве насыл оледжегини Аллах такъдир эткен. Олюм себеплери не олса олсун, эджель бирдир, денъишмез. Эджель деп айтылгъан тайинленген вакъыт кельгенде инсан олюр. Эджельнинъ денъишмейджегини юдже Аллах Къуран-ы Керимде шойле бильдире:

РЫЗКЪ

Джанлыларнынъ ашап-ичкен ве файдлангъан шейлерге рызкъ дейиле. Бутюн джанлы варлыкъларнынъ рызкъыны берген Аллахтыр. Юдже Аллах шойле буюра:

«Ер юзюнде яшагъан бутюн джанлыларнынъ рызкъы анджакъ Аллахкъа аиттир.» Худ суреси, 6.

Аллах эр кеснинъ рызкъыны такъдир этти, бельгиледи. Анджакъ рызкъыны къыдырып тапмакъ инсаннынъ ишидир. Инсаннынъ вазифеси, рызкъыны Аллахнынъ эмирине уйгъун оларакъ хелял ёлларнен къазанмакъ. Инсан рызкъыны насыл истесе, Аллах да о шекильде бере. Рызкъыны къазангъанда ирадесини феналыкъ ичюн къуллангъан ве харам ашагъан бунынъ джезасыны кореджек.

КЪАДЕР ВЕ КЪАЗАГЪА ИНАНМАКЪНЫНЪ ФАЙДАЛАРЫ

Къадерге инангъан инсан кяинатта эр шейнинъ Аллахнынъ такъдири ве яратмасынен мейдангъа кельгенини, анджакъ кендисине де бир сайлав сербестлиги ве япмакъ кучю берильгенини билир. Бу имангъа саип олгъан бир инсан, аятта зафер къазанмакъ ичюн бутюн кучюнен чалышыр, ич бир шейден къачмаз. Чюнки инсан, ирадесини ве кучюни бир ишни япмагъа ёнельтсе, о ишни Аллахнынъ яратаджагъына ве кене Аллах ярдымынен мувафакъиетке иришмесине инаныр.

ИНСАН УЗЕРИНДЕКИ МЕСУЛИЕТ

 Инсаннынъ япкъан ишлери эки къысымгъа болюне.

 Биринджиси, озь истеги тышында Аллахнынъ яратмасынен олгъан ишлер. Бир хасталыкъ себебинден къолунынъ къалтырамасы, юрегининъ чалышмасы, боюнынъ къыскъа я да узун олмасы. Булар догърудан догъру Аллахнынъ тилемеси ве яратмасынен мейдангъа кельгени ичюн инсан бу ишлерден месуль дегиль.

КЪАДЕР ВЕ КЪАЗА НЕДИР

Иманнынъ шартларындан алтынджысы, къадер ве къазагъа, эйилик ве феналыкънынъ Аллахнынъ яратмасынен олгъанына инанмакътыр.

Диний термин оларакъ къадер – Кяинатта оладжакъ шейлернинъ вакътыны, ерини, хусусиетлерини ве насыл оладжагъыны Аллахнынъ эзельде бильмеси ве такъдир этмесидир.

МУКЯФАТ ВЕ ДЖЕЗА, ДЖЕННЕТ ВЕ ДЖЕХЕННЕМ

Япылгъан яхшылыкъкъа берильген къаршылыкъ «мукяфат», ишленильген феналыкънынъ къаршылыгъы да «джеза»дыр.

Инсанлар бу дюньягъа имтиан этильмек ичюн ёлланылды ве оларгъа япмалары керек олгъан вазифелер бильдирильди. Аллахнынъ эмирлерини ерине кетирген, ясакъларындан къачынгъан ве инсанларгъа яхшылыкъ япкъанлар имтианны къазангъан оладжакъ ве буюк мукяфат аладжакълар. Эр кес дюньяда япкъанларынынъ къаршылыгъыны эксиксиз оларакъ кореджек.

Юдже Аллах шойле буюра:

 «Къыямет кунюнде догъру теразилер къурармыз: ич бир кимсе ич бир акъсызлыкъкъа огъратылмаз.»Энбия суреси, 47.

 «Ким зерре къадар яхшылыкъ япкъан олса оны корер, ким де зерре къадар ярамайлыкъ япкъан олса оны корер.» Зильзаль суреси, 7-8.

КЪЫЯМЕТ

Даа эвель беян эткенимиз киби, Аллахнынъ такъдир эткен вакъыт кельгенде дёрт буюк мелектен бириси олгъан Исрафильнинъ «Сур» деп айтылгъан шейге уфюрмесинен пек къоркъунч сес мейдангъа келеджек. Бу сеснинъ тесиринен бутюн джанлылар оледжек, кяинатта муим денъишмелер оладжакъ.

КЪАБИР

 Инсаннынъ олюминден къыямет куню янъыдан тирильмесине къадар олгъан девирге «къабыр аяты», бу девир ичинде булунаджагъы ерге де къабир дейилир. Инсан ольген сонъ бедени чюрюр ве топракъкъа къарышыр, факъат беденинден айырылгъан руху ольмез. Инсан къабирге къоюлгъанынен Мункер ве Некир адындаки мелеклер тарафындан суальге чекилир. Суаллерге догъру джевап бергенлер ичюн къабир бир раатланма ери, джевап берип оламагъанлар ичюн бир азап ери оладжакъ.

ОЛЮМ

Эр бир инсаннынъ дюньяда яшайджакъ белли бир муддети бар. Бу муддет биткенинен инсан оле. Инсан – беден ве рухнынъ бирлешювинден мейдангъа кельген бир варлыкътыр. Беденимизге джанлылыкъ ве арекет берген рухтыр. Аллахнынъ такъдир эткен вакъыт кельгенде рух беденден айырыла. Рухнынъ беденден айырылмасы, чыкъып кетмеси адисесине «олюм» деп айтыла. Олюм эр бир инсан ичюн такъдир этильген, бельгиленгендир. Бундан къуртулыш ёкътыр.

Бу акъикъат Къуран-ы Керимде шойле бильдириле:

«Эр джанлы олюмни тададжакътыр.» Али Имран, 185.

«Къайда олсанъыз олунъ, сагълам къалелер ичинде булунсанъыз биле, олюм сизге барып етеджектир.» Ниса суреси, 78

Олюм, ёкъ олмакъ демек дегиль. Фаний, кечиджи олгъан дюнья аятындан сонъсуз олгъан ахырет аятына кечмектир. Аллахкъа нисбетен вазифелерини япкъанлар ичюн, олюм, даа юксек аяткъа къавушмакъ ичюн ачылгъан бир къапыдыр.

АХЫРЕТКЕ ИМАННЫНЪ ФАЙДАЛАРЫ

1. Ахырет кунюне инанмакъ инсангъа месулиет дуйгъусыны къазандыра. Месулиет дуйгъусы ташыгъан бир адам арекетлерине дикъкъат этер.

Ахыретке инанмакъ демек; ольген сонъ текрар тириледжегимизге ве дюньяда япкъан ишлеримизден Аллахнынъ узурында эсап береджегимизге, яхшылыкъ япкъанларнынъ мукяфат , ярамайлыкъ япкъанларнынъ исе джеза аладжакъларына инанмакъ демектир. Бу инам инсанны ярамайлыкъ япмакътан сакъындырыр, яхшылыкъкъа ве догърулыкъкъа чекип, ахлякъ ве фазилет саиби япар. Бунъа инангъан инсанлардан мейдангъа кельген бир джемиетте ич кимсе башкъасына зарар бермез, эр кес бири-бирининъ акъкъына сайгъы косьтерир, элинден кельгени къадар яхшылыкъ япар. Бу арекетлер инсанлар арасында озьара севги ве ишанч ислерини инкишаф эттирир. Шахысларнынъ тербиели олмасында, джемиетнинъ тынч ве мабет олмасында ахырет кунюне инанмакънынъ пек буюк эмиети бар.

АХЫРЕТ КУНЮНЕ ИМАН

Иманнынъ шартларындан бешинджиси «Ахырет кунюне инанмакъ»тыр. Инсанларнынъ ве башкъа джанлыларнынъ бир сонъу олгъаны киби, узеринде яшагъанымыз бу дюньянынъ да бир кунь сонъу келеджек. Аллахнынъ такъдир эткен вакъыт кельгенде вазифели мелек Исрафиль, «Сур» деп адландырылгъан бир шейге уфлейджек ве бундан чыкъаджакъ пек мудхиш бир сеснинъ тесиринен (Аллахнынъ тилегени тышында) бутюн джанлылар оледжеклер. Ер ве коклернинъ низамы бозулып, кяинат бутюнлей денъишеджек, башкъа шекиль аладжакъ.

ХАЗРЕТИ МУХАММЕД -саллаллаху алейхи ве селлемСОНЪКИ ПЕЙГЪАМБЕР

Аллах Тааля шойле буюра:

«О, Аллахнынъ эльчиси ве пейгъамберлернинъ сонъкисидир.»Араф суреси, 158.

 Пейгъамберлернинъ энъ буюги ве энъ сонъкиси бизим пейгъамберимиз Хазрети Мухаммед -саллаллаху алейхи ве селлем-дир. Онынъ теблигъ эткен Ислям дини сонъ диндир. Аллах тарафындан кетирген Къуран-ы Керим бутюн инсанлыкъкъа сесленген Аллахнынъ сонъ китабыдыр.

ПЕЙГЪАМБЕРИМИЗНИНЪ ХУСУСИЕТЛЕРИ

 Юдже Аллах шойле буюра:

«Эй Мухаммед! Биз сени бутюн инсанларгъа анджакъ муждеджи ве тенбиеджи оларакъ ёлладыкъ.» Себе суреси, 28.

«Эй Мухаммед! Шуны айт: Эй инсанлар! Догърусы мен Аллахнынъ эпинъиз ичюн ёллгъан бир пейгъамберим.» Араф суреси, 158.

ПЕЙГЪАМБЕРИМИЗНИНЪ МУДЖИЗЕЛЕРИ

Пейгъамберимиз Хазрети Мухаммед -саллаллаху алейхи ве селлем-, Аллах тарафындан пейгъамбер оларакъ ёлланылгъаныны исбат этмек макъсадынен бир чокъ муджизелер косьтерген.

МУДЖИЗЕ ВЕ КЕРАМЕТ

 1. Муджизе 

Пейгъамберлернинъ, пейгъамбер олгъанларыны тасдикъламакъ ичюн Аллахнынъ ярдымынен косьтерген февкъульаде адиселер. Муджизелер, пейгъамберликнинъ бирер весикъасыдыр. Пейгъамберлик давасына уйгъун оларакъ мейдангъа келе. Къалгъан инсанлар бойле табиаттан тыш ве февкъульаде шейлер япып оламаз, муджизе косьтерип оламаз, чюнки бунъа кучьлери етмез.

ПЕЙГЪАМБЕРЛЕРНИНЪ ТЕБЛИГЪ ЭТКЕНЛЕРИ ДИНЛЕРДЕ АЙНЫ ОЛГЪАН ЭСАСЛАР

Аллахнынъ эр бир пейгъамберге ёллагъан дини - хакъ диндир. Хакъ олгъан динлерде денъишмеген базы эсаслар бар. Булар:

1. Иман эсаслары 

2. Ибадетлер 

3. Ахлякъ къаиделери 

Девирнинъ денъишмесинен инсанларнынъ вазиетлерине ве ихтияджларына коре базы диний укюмлер ве ибадет шекиллери денъишти. Амма бу ибадет шекиллери ве къанунлар Пейгъаберимиз Хазрети Мухаммеднинъ -саллаллаху алейхи ве селлем- келмесинен сонъ ве мукеммель шекилини алды.

КЪУРАН-Ы КЕРИМДЕ АДЛАРЫ АНЪЫЛГЪАН ПЕЙГЪАМБЕРЛЕР

Ильк пейгъамбер Хазрети Адем -алейхисселям-, сонъ пейгъамбер бизим пейгъамберимиз Хазрети Мухаммед -саллаллаху алейхи ве селлем-дир. Бу экисининъ арасында бир чокъ пейгъамбер келип кечти. Къуран-ы Керимде йигирми беш пейгъамбернинъ ады кече. Анджакъ булардан гъайры даа чокъ пейгъамбер келип кечкендир. Биз Къуран-ы Керимде адлары кечкен бутюн пейгъамберлерге ве адларыны тек Аллах бильген дигер пейгъамберлерге де ич бир айырды япмадан инанамыз.

Пейгъаберлерде булунмасы ваджиб олгъан сыфатлар

 1. Сыдыкъ – догърулыкъ демек. Пейгъамберлер сонъ дередже догъру инсанлардыр. Ич бир вакъыт ялан айтмазлар. Олды дегенлери шейлер олгъан, оладжакъ дегенлери шейлер де вакъыты кельгенде  мытлакъа оладжакъ.

ПЕЙГЪАМБЕРЛЕРНИНЪ ВАЗИФЕЛЕРИ

 Пейгъамберлер энъ догъру бир шекильде инсанларгъа Аллахны таныткъанлар, иман эсасларыны, ибадет шекиллерини огреткенлер. Диний укюмлерни ве гузель ахлякъ эсасларыны анълаткъанлар, озьлери де айткъанларыны япаракъ инсанларгъа ибрет олгъанлар.