ТЕВЕККЮЛЬ

Тевеккуль – эр къайсы бир иш ичюн бутюн кучюмизнен чалышып, къолумыздан кельгенини япкъан сонъ нетиджени Аллахтан беклемектир.

Буны бир мисальнен анълатайыкъ:

 Тарласындан яхшы махсулат алмакъ истеген бир чифтчи, башта бир тарланы гузель этип сюрюр ве урлукъны сачар, кубресини атар, керек олса суварыр. Экинни зарарлы къуртлардан сакъламасы ичюн эр тюрлю тедбирни де алыр. Къалгъаныны исе Аллахкъа ташлар. Аллахкъа ишаныр. Чюнки чифтчи къолундан кельгенини япты. Артыкъ экинннинъ осьмеси ве махсул бермеси ичюн Аллахкъа ишанып, нетиджени Ондан беклемеси керек. Керчек тевеккюль бу.

ЭДЖЕЛЬ

Инсанны ёкътан бар эткен, яшаткъан Аллах, инсаннынъ не къадар яшайджагъыны да такъдир эткендир. Омюр, инсаннынъ догъмасындан олюмине къадар кечкен сынъырлы вакъыттыр. Эджель - омюрнинъ, дюнья аятынынъ биткени вакъыттыр.

Эр кеснинъ не къадар яшайджагъы, не вакъыт, къайда ве насыл оледжегини Аллах такъдир эткен. Олюм себеплери не олса олсун, эджель бирдир, денъишмез. Эджель деп айтылгъан тайинленген вакъыт кельгенде инсан олюр. Эджельнинъ денъишмейджегини юдже Аллах Къуран-ы Керимде шойле бильдире:

РЫЗКЪ

Джанлыларнынъ ашап-ичкен ве файдлангъан шейлерге рызкъ дейиле. Бутюн джанлы варлыкъларнынъ рызкъыны берген Аллахтыр. Юдже Аллах шойле буюра:

«Ер юзюнде яшагъан бутюн джанлыларнынъ рызкъы анджакъ Аллахкъа аиттир.» Худ суреси, 6.

Аллах эр кеснинъ рызкъыны такъдир этти, бельгиледи. Анджакъ рызкъыны къыдырып тапмакъ инсаннынъ ишидир. Инсаннынъ вазифеси, рызкъыны Аллахнынъ эмирине уйгъун оларакъ хелял ёлларнен къазанмакъ. Инсан рызкъыны насыл истесе, Аллах да о шекильде бере. Рызкъыны къазангъанда ирадесини феналыкъ ичюн къуллангъан ве харам ашагъан бунынъ джезасыны кореджек.

КЪАДЕР ВЕ КЪАЗАГЪА ИНАНМАКЪНЫНЪ ФАЙДАЛАРЫ

Къадерге инангъан инсан кяинатта эр шейнинъ Аллахнынъ такъдири ве яратмасынен мейдангъа кельгенини, анджакъ кендисине де бир сайлав сербестлиги ве япмакъ кучю берильгенини билир. Бу имангъа саип олгъан бир инсан, аятта зафер къазанмакъ ичюн бутюн кучюнен чалышыр, ич бир шейден къачмаз. Чюнки инсан, ирадесини ве кучюни бир ишни япмагъа ёнельтсе, о ишни Аллахнынъ яратаджагъына ве кене Аллах ярдымынен мувафакъиетке иришмесине инаныр.

ИНСАН УЗЕРИНДЕКИ МЕСУЛИЕТ

 Инсаннынъ япкъан ишлери эки къысымгъа болюне.

 Биринджиси, озь истеги тышында Аллахнынъ яратмасынен олгъан ишлер. Бир хасталыкъ себебинден къолунынъ къалтырамасы, юрегининъ чалышмасы, боюнынъ къыскъа я да узун олмасы. Булар догърудан догъру Аллахнынъ тилемеси ве яратмасынен мейдангъа кельгени ичюн инсан бу ишлерден месуль дегиль.

КЪАДЕР ВЕ КЪАЗА НЕДИР

Иманнынъ шартларындан алтынджысы, къадер ве къазагъа, эйилик ве феналыкънынъ Аллахнынъ яратмасынен олгъанына инанмакътыр.

Диний термин оларакъ къадер – Кяинатта оладжакъ шейлернинъ вакътыны, ерини, хусусиетлерини ве насыл оладжагъыны Аллахнынъ эзельде бильмеси ве такъдир этмесидир.