Чевре темизлиги

 Темизлик ялынъыз беден, урба ве эвлернинъ ич темизлигинден ибарет дегиль. Динимизде темизликнинъ мейданы даа да кеништир. Бу себепнен чевре темизлиги узеринде айрыджа токъталмакъ керек. Чюнки чевре темизлиги ялынъыз озюмиз ичюн дегиль, башкъаларгъа да алякъалы олгъан бир меселедир. Чеврени, этрафны кирлетмек, башкъаларны раатсыз этмек, дигер инсанларгъа зарар бермек демектир. Албуки, мусульман башкъаларына зарар бермеген, ич бир джанлыны ынджытмагъан кимседир.

Пейгъамбер Эфендимиз «Азбарларынъызны темизленъ» деп буюрып, эвлернинъ этрафыны да темиз тутмакъ кереклигини беян эткендир.

ТЕЙЕММУМ

Ниет этип темиз топракъ я да топракъ джынсындан бир шейге эллерини урып бетини ве къолларыны месх этмеге тейеммум дейилир.Абдест алмакъ я да гъусуль алмакъ ичюн сув тапылмагъаны вакъыт тейеммум этмек, абдест ве гъусуль ерине кечер.

КАДЫНЛАРГЪА АИТ АЛЛАР

Къадынларгъа аит махсус аллар учь данедир:

1. Адет алы 

Къыз балалар пишкинлик яшына кельгенде оларда хусусий бир ал мейдангъа келе. Бунъа «адет алы» деп айтыла. Адет алы, эр ай белли куньлерде ола ве эксериетнен элли-элли беш яшына къадар девам эте. Базы къадынларда бу яштан эвель де битмеси мумкюн.

Адет алы энъ аз учь кунь, энъ чокъ он кунь девам эте. Бу куньлерде акъынтынынъ девамлы олувы шарт дегиль. Акъынты ара-сыра кесильсе де, бу вакъытнынъ эписи адет алындан сайыла. Адет алынынъ девам эткен куньлерде базы шейлернинъ япылувы харамдыр. Онынъ ичюн эр бир къадын озь адет куньлерини яхшы бильмеси ве дикъкъатлы олмасы керек.

МАЗЕРЕТЛИ КИМСЕЛЕРНИНЪ ВАЗИЕТИ

 Абдестни бозгъан шейлерден бирисининъ бир намаз вакъыты девамында токътамадан девам этмесине «мазерет»*; бойле бир вазиетте олгъан кишиге де «мазеретли» деп айтыла.

Бир хасталыкъ себебинен бурнундан къан акъкъан я да беденининъ эр анги бир еринден къан я да башкъа (меселя, идрарнынъ тамламасы, ирин киби) бир акъынты мейдангъа кельген киши, намаз вакъыты ичинде акъынты кесильгенинен абдест алыр ве намазыны къылар.

Гъусуль НАСЫЛ ЯПЫЛА

Гъусуль аладжакъ бир кимсе энъ эвеля «бисмилля…» окъур ве гъусул япмагъа ниет этер. Эллерини билеклерге къадар ювгъан сонъ эдеп ерлерини ювып темизлер.

ГЪУСУЛЬ

Къуру ичь бир ер къалдырмадан беденнинъ эр ерини ювмагъа гъусуль я да бой абдести деп айтыла.

Гъусуль я да бой абдести алмакъны зарур япкъан аллар:

САРГЪЫ УЗЕРИНЕ МЕСХ ЭТМЕК

Беденнинъ эр анги бир еринде сыныкъ, чыкъыкъ я да ярадан долайы саргъы бар исе, абдест ве бой абдести (гъусуль) алыныр экен, саргъы чезилип асты ювулыр. Эгер саргъыны, гипсны чыкъарып астыны ювмакъ мумкюн дегиль ве зарарлы исе саргъыны чезмекнинъ кереги ёкъ. Бу алда колны сылатып саргъынынъ, гипснинъ устюни бир кере месх этмек етерли.

МЕСТЛЕР УЗЕРИНЕ МЕСХ ЭТМЕК

 Абдест алгъандан сонъра аякъларына мест кийген адам текрар абдест алгъанда местлерини чыкъармайып, устлеринден месх этмеси етерлидир. Бу, динимизнинъ мусульманларгъа косьтерген бир къолайлыкътыр.

Ёлджу олмагъанлар 24 саат боюнджа эр абдест алувда местлер узерине месх этерлер. 24 саат кечкенинен абдест алгъанда кене аякъларнынъ ювулмасы керек. Динимизге коре мусафир сайылгъанлар ичюн бу вакъыт учь кунь, учь гедже, яни 72 саат.

АБДЕСТСИЗ ЯПЫЛМАГЪАН ШЕЙЛЕР

1. Намаз къылынмаз.

 2. Къуран-ы Керимге токъунылмаз.

3. Тилявет седждеси япылмаз.

4. Кябе таваф этильмез (Кябени таваф этмек ичюн абдестли олмакъ ваджиптыр).

АБДЕСТНИ БОЗГЪАН ШЕЙЛЕР

 Абдестли олгъан бир адамда ашагъыда косьтерильген аллардан бир де бири мейдангъа кельсе абдести бозулыр:

АБДЕСТНЫНЪ МЕКРУХЛАРЫ

1. Сувны керегинден чокъ къулланмакъ.

2. Сувны бир ихтиядж олмадан нормаль къулланувдан даа аз къулланмакъ.

 3. Сувны абдест органларына ве юзюне септирмек (этрафкъа сычратмакъ).

 4. Абдест алгъанда керек олмадан лаф этмек.

5. Кирли бир ерде абдест алмакъ. Абдест алгъан кимсе булардан сакъынмалыдыр.

АБДЕСТ НАСЫЛ АЛЫНА

 Башта бир, енълер тирсеклернинъ юкъарысына къадар къатлана. Мумкюн исе кыблагъа догъру отургъан алда абдест алмакъ яхшы. Сонъра «Ниет эттим Аллах ризасы ичюн абдест алмагъа» деп ниет этилир ве «Эузу билляхи минешшейтанир-раджим, бисмилляхиррахманиррахим» окъуныр.

АБДЕСТ - ФАРЗЛАРЫ, СУННЕТЛЕРИ, ЭДЕБИ

АБДЕСТНИНЪ ФАРЗЛАРЫ

 Абдестнинъ фарзлары дёрттир:

1. Юзни бир кере ювмакъ.

АБДЕСТНИНЪ ФАЗИЛЕТИ

Абдест, белли вуджут азаларыны усулына коре ювмакъ ве месх этмек суретинен япылгъан темизликтир. Абдест алмакънынъ фазилети ве маневий файдалары акъкъында севгили Пейгъамберимиз шойле буюргъан:

ИСТИНДЖА ВЕ ИСТИБРА НЕДИР

 Истинджа – аякъёлунда буюк я да кучюк аджетини япкъан сонъ шу азаларны темизлемектен ибарет. Халкъ арасында бунъа тахаретленмек де дейиле. Мусульманлар аякъёлуна баргъан сонъ шу шекильде темизлик, яни истинджа япарлар:

 1. Темизлик сувнен япылыр. Яни темизленмеси керекли азалар сувнен ювулыр.

 2. Ювмакъны сол къолнен япмалы.

 3. Ювгъандан сонъ ич урба сыланмасын деп туалет кягъытынен сильмек ве къурутмакъ уйгъун олур.

ТЕМИЗЛИК ДЖЕЭТИНДЕН СУВЛАР

1. Мытлакъ сувлар

Булар ягъмур суву, къар суву, голь, озен, денъиз, чокъракъ ве къую сувларыдыр. Сув дегенде булар акъылгъа келе. Бу сувларгъа башкъа бир шей къарышмагъандыр.

ИСЛЯМНЫНЪ ТЕМИЗЛИККЕ БЕРГЕН ЭМИЕТИ

Ислям дини темизлик узерине къурулгъандыр. Мусульман демек – темиз инсан демектир. Темиз олгъанларны эм Аллах, эм де инсанлар север. Юдже Раббимиз Къуран-ы Керимде шойле буюра: