ИСЛЯМ АХЛЯКЪЫНА УЙГЪУН БИР ШЕКИЛЬДЕ ЯШАГЪАН МУСУЛЬМАННЫНЪ ХУСУСИЕТЛЕРИ

Яхшы бир мусульман: 

1. Иманнынъ шартларына шубесиз оларакъ инаныр ве бу инамыны тилинен айтыр.

2. Ибадетлерини Аллахнынъ эмир эткени ве Пейгъамберимизнинъ косьтергени киби япар.

3. Динимизнинъ ясакълагъан (ички, къумар, хырсызлыкъ ве ялан киби) шейлерден сакъыныр. Пейгъамберимиз Хазрети Мухаммед -саллаллаху алейхи ве селлем- шойле буюра: «Яландан сакъынынъыз. Шубесиз о зулумдыр. Экисини де япкъан-джехеннемлидир». Муслим, Бирр, 103.

4. Ялан айтмаз, ялан шейге шаатлыкъ япмаз, ялан ерге емин этмез, кимсенинъ артындан лаф этмез.

5. Не къолунен, не де тилинен ич кимсенинъ джаныны агъыртмаз. Пейгъамберимиз Хазрети Мухаммед -саллаллаху алейхи ве селлем- шойле буюра: «Аллахкъа ве ахырет кунюне инангъан я хайырлы шей сёйлесин, я да суссун».  Бухари, Адабин, 31,85.

Козьлерни яшландыргъан бир манзара…

Мусульманларнен Бизанслылар арасында япылгъан Ермук дженкине иштирак эткен Хузейфетуль-Адеви анълата:

Дженк биткен сонъ эмджемнинъ огълуны дженк мейданында арамагъа башладым. Оны агъыр яралангъан вазиетте таптым. Онъа азджыкъ сув берейим, дедим. Энди сув ичиреджегим вакъытта янында башкъа бир яралынынъ сеси эшитильди. Эмджемнинъ огълу сувны ичмеди, эвеля сесленген яралыгъа алып кет деп ишарет этти. Мен де сувны онъа алып кеттим, бакъсам, Хасан огълу Хишам. Онъа ичиреджегим вакъытта башкъа тарафтан бир башкъа яралынынъ сеси эшитильди. Хишам да сувны ичмеди, башкъа яралыгъа алып кет деп ишарет этти, мен де сувны онъа алып кеттим. Бакъсам, о энди рухуны теслим эткен. Кене Хишамнынъ янына къайттым, о да ольген. Ич олмаса эмджемнинъ огълуна ичирейим деп, янына чаптым, келип бакъсам о да ольген. Бойлеликнен ич бирисине сув ичирмек насип олмады…

АЙВАНЛАРГЪА НИСБЕТЕН ВАЗИФЕЛЕРИМИЗ

 Динимиз айванларгъа нисбетен яхшы давранмакъны эмир эте. Айванларны къыйнамамакъ, оларгъа яхшы бакъмакъ ве мерхамет косьтермек ахлякъий бир вазифедир.

Бир мышыкъкъа мерхаметсизлик япкъан къадын акъкъында Пейгъамбер Эфендимиз -саллаллаху алейхи ве селлем- шу хаберни бере:
«Бир къадын олюнджеге къадар бир мышыкъны апс этип къапагъаны ичюн азап этильди ве джехеннемге кирди. Айванны апс эткени вакъыт онъа бр шей ашатмады, ичирмеди, ердеки боджеклерни ашамасына биле изин ве имкян бермеди».

ИНСАНЛАРГЪА НИСБЕТЕН АХЛЯКЪИЙ ВАЗИФЕЛЕРИМИЗ

 1. Ич бир кимсеге зарар бермемек. 
Инсанларнынъ джанына, малына, эвине, урриетине, намус ве шерефине теджавуз япмакъ ясакъ. Булар инсанларнынъ токъунылмаз хакълары. Мусульман – башкъаларнынъ хакъкъына сайгъы косьтермеси, инсанларгъа зарар береджек эр тюрлю иш ве арекеттен сакъынмасы лязым. Керчек мусульман олмакънынъ бир шарты да будыр. Пейгъамберимиз -саллаллаху алейхи ве селлем- шойле буюра: «Мусульман – инсанларгъа элинен ве тилинен зарар кетирмеген кимседир» (яни элинен я да тилинен башкъаларгъа зарар бермек мусульмангъа ярашмаз). Бухари, Иман, 4, 5

2. Башкъаларына ярдым этмек. 
Инсанларгъа татлы сёзлю ве кулер юзлю олмакъ, фукъарелерге ярдым этмек, ёкъсулларнынъ ихтияджларыны къаршыламакъ, кимсесизлерни къорчаламакъ, йыкъылгъан кимсенинъ турмасына ярдым этмек, ёлуны джойгъанларгъа ёл косьтермек динимизнинъ эмри, яхшы ахлякълы олмакъ ичюн керек олгъан шейлер. Пейгъамберимиз -саллаллаху алейхи ве селлем- шойле буюра: «Биз анджакъ бизге яхшы мунасебетте олгъанларгъа яхшы мунасебетте оладжакъмыз, ве бизге яманлыкъ япкъангъа да яманлыкъ япаджакъмыз» деген акъылсыз инсанларгъа бенъземенъиз. Аксине, яхшылыкъкъа яхшылыкънен джевап беринъиз ве сизге яманлыкъ япсалар биле яманлыкънен джевап бермейип, сабр этинъиз». Бухари, Иман, 31.

ШЕИТЛИК ВЕ ГЪАЗИЛИК

 Аллах ёлунда, дин, ветан ичюн эляк олгъанларгъа «шеит», сагъ къалгъанларгъа да «гъази» деп айтыла.

Юдже Аллах Къуран-ы Керимде: «Аллах ёлунда ольдюрильгенлерге олюлер деменъиз. Олар олю дегиль тиридирлер, амма сиз фаркъында дегильсинъиз» (Бакъара с.154) деп буюргъан ве шеитлернинъ ольмегенини анълаткъан.

 Олюлернинъ энъ гузели ве энъ шерефлиси шеит оларакъ ольмек. Севгили Пейгъамберимиз: «Сизден биринъиз, къарынджа тишлегени вакъыт не къадар аджы дуйса, шеит олгъан адам да олюм аджысыны анджакъ о къадар дуя» (Тирмизи), - деп буюра. Шеитлик гуняхларнынъ багъышланмасына себеп олгъан чокъ саваплы бир амель. Бу мевзуда Пейгъамберимиз шойле буюра: «Шеитнинъ къул борджундан башкъа бутюн гуняхларыны Аллах багъышлай». Муслим.  Мусульманлар «Ольсем шеит, къалсам гъази» инамынен тарихте буюк заферлер къазангъанлар.

БИР БАБА НАСИАТЫ

Акъыллы бир къарт олюми якълашкъанда балаларыны янына чагъырып, бирер чубукъ алып кельмелерини истей. Балалар бабасынынъ эмрини ерине кетирелер. Къарт о чубукъларны топ этип багълай. Сонъра топ чубукъларны буюк огълуна узата ве оларны сындырмасыны истей. Огълу не къадар тырышса да бир арада олгъан чубукъларны сындырып оламай. Ихтияр баба чубукъларны сырасынен бутюн огъланларына бере, ама олар да сындырып оламайлар.

ЭР ВАКЪЫТ КУЧЬЛЮ ОЛМАМЫЗ КЕРЕК

Душманларымыз бизлерни дюньянынъ чешит улькелерине сюргюн этип ёкъ этмек истедилер. Бирлик ве бераберлигимизни гъайып этмек ичюн динимизни, тилимизни унуттырмагъа тырыштылар. Гъурбетликте яшагъан баба-деделеримиз буюк къыйынджылыкъларны башындан кечирди, амма Аллахнынъ ярдымынен миллетимиз кене де бирлик-бераберлигини гъайып этмеди. Ярым асырлыкъ сюргюнликтен сонъ халкъымыз баба-деделеримиз топрагъына къайтмагъа башлады. Буны истемегенлер бизлерни ичимизден парчалап, бир-биримизге душман япмагъа арекет этелер. Бойле вакъытта гъает дикъкъатлы ве уяныкъ олмакъ керекмиз.

БАЙРАКЪ СЕВГИСИ

 Байракъ бир миллетнинъ шерефи, мустакъиль ве урь олгъанынынъ темсилидир.

Пейгъамберимиз девиринде япылгъан дженклерде Ислям ордусында байракъ ола ве бунъа пек буюк эмиет бериле эди. Хайбер дженкинде буюк къараманлыкълар косьтерген Хазрети Алиге Пейгъамберимизнинъ озю бойле бир байракъ теслим эткен эди.

МИЛЛИЙ БИРЛИК ВЕ БЕРАБЕРЛИГИМИЗНИ ТЕМИНЛЕВ ОГЪРУНДАКИ ВАЗИФЕЛЕРИМИЗ

 Шеитлеримизнинъ къанларынен суварылгъан мубарек ветанымызда барлыгъымызны девам эттире бильмемиз, бирлик ве бераберлигимизнинъ къорчаланмасына багълы.

Буны теминлемек ичюн:

1. Мусульман оларакъ эпимиз бир-биримизнинъ дин къардашы олгъанымызны бильмелимиз. Бир-бирлерине куськенлер олса барыштырмалы, араларыны тюзельтмеге тырышмалымыз.

ДИНИМИЗДЕ ХОШКОРЮВ

 Инсанлар топлу алында яшагъанлары ичюн бир-бирлеринен яхшы кечинмеге, бир-бирлерининъ хакъларына сайгъы косьтермеге ве хошкорювли олмагъа меджбурлар.

Бизим ичюн энъ юксек ахлякъ орьнеги олгъан севгили Пейгъамберимизнинъ инсанларгъа нисбетен буюк бир хошкорюв саиби олгъгъаныны коремиз. Энес б. Малик айта: «Он йыл пейгъамберимизге хызмет эттим, манъа бир кере «оф» биле дегенини эшитмедим».

Ухуд дженкинде, душманлар пейгъамберимизге окъ ве ташларнен уджюм этип, мубарек тишини къырып, юзюни яралагъан эдилер. Оларнынъ бу арекетлерине нисбетен севгили пейгъамберимиз ярамай сёз айтмагъан, инсан севгиси ве хошкорювнинъ энъ яхшы орьнегини берип, шойле буюра: «Аллахым ! Къавмими багъышла, олар не япкъанларыны бильмейлер».

ДИНИМИЗДЕ КЪАРДАШЛЫКЪ

Юдже китабымыз Къуран-ы Керимде шойле буюрыла:

«Шубесиз муминлер бири-бирлеринен къардашлар; ойле исе бири-бирине куськен къардашларынъызны барыштырынъыз. Аллахтан сакъынынъыз ки, сизни аджысын». (Худжурат 10)

 Бу аеттен анълашыла ки, Ислям - къардашлыкъ динидир. Къардашлыкъ дуйгъусы мусульманларнынъ бири-бирини севмесинен къуветлене. Бу мевзуда Севгили Пейгъамберимиз:

ДИНИМИЗНИНЪ БИРЛИК ВЕ БЕРАБЕРЛИККЕ БЕРГЕН ЭМИЕТИ

 Тарих боюнджа мусульманларнынъ иришкен мувафакъиетлери бирлик ве бераберлик эсасында олды. Мусульманларнынъ башларына кельген фелякетлернинъ чокъусы да бирликнинъ бозулмасы, мусульманларнынъ болюнип, парчаланмасы себебинен олды.

 Юдже Аллах Къуран-ы Керимде бизни бирликке чагъырып, шойле буюра: «Эпинъиз бирден Аллахнынъ йипине сым-сыкъы сарылынъыз, сакъын айрылып парчаланманъыз». (Ал-и Имран 103)

Ветан ве миллет севгиси

Узеринде яшагъанымыз топракъларгъа ветан деп айтыла. Шеэрлеримиз, койлеримиз, джамилеримиз ветан топракъларынынъ узериндедир. Мектеплеримиз, фабрикаларымыз, къыскъасы эр шейимиз, ветанымыз сайылгъан бу топракъларнынъ узеринде ерлешкен.

 Баба-деделеримиз дюньянынъ энъ гузель ве энъ берекетли топракъларыны ветан оларакъ сайлагъанлар ве бизге эманет эткенлер. Бу эманетни къорчаламакъ динимизнинъ эмри ве эпимизнинъ вазифемиз.

Мусульман къомшусуны бойле тюшюне…

Фатих Султан Мехмет, бир кунь ашайт малларынынъ кейфиетини ве фиятларыны козьден кечирмек ниетинен (танымасынлар деп) урбаларыны денъиштирип, базаргъа чыкъа. Бир тюкянгъа кире, селям бергенден сонъ:

 «Ярым батман ягъ, ярым батман бал ве ярым батман пенир беринъиз», - дей. Сатыджы ярым батман ягъ чекип, парасыны эсаплагъан сонъ:

Къомшуларгъа нисбетен вазифелеримиз

Акърабаларымыздан сонъ бизге энъ якъын олгъан инсанлар къомшуларымыздыр. Эр кунь къаршылашкъан, чокъ вакъыт берабер олгъан къомшуларымызнен яхшы кечинмек динимизнинъ эмридир.

Юдже Аллах Къуръан-ы Керимде къомшуларгъа яхшылыкъ япмамызны эмир эте, севгили Пейгъамберимиз де:

«Аллахкъа ве ахырет кунюне инангъан, къомшусына яхшылыкъ этсин…». (Муслим)

«Аллахкъа ве ахырет кунюне инангъан къомшусыны раатсыз этмесин...», - деп буюра. (Бухари)

Акърабаларымызгъа нисбетен вазифелеримиз

Къуранда Аллах шойле буюра:

«Аллахкъа ибадет этинъиз ве Онъа ич бир шейни ортакъ къошманъыз. Ана-бабагъа, акърабагъа, етимлерге, ёкъсулларгъа, якъын къомшугъа, узакъ къомшугъа, якъын аркъадашкъа, ёлджугъа, эллеринъиз алтында олгъанларгъа (къул, джарие, хызметчи ве оларгъа бенъзегенлерге) яхшы мунасебетте олунъыз; Аллах, озюни бегенген ве даима макътанып тургъан кимсени севмез».Ниса суреси 36

Акърабалар кениш манада къорантамызнынъ бир парчасы олгъаны ичюн оларгъа нисбетен япмамыз керек олгъан ахлякъий вазифелеримиз бар.

Къардашларнынъ бири-бирлерине нисбетен вазифелери

1. Къардашлар арасында самимий бир севги ве бирлик олмалы.

2. Къардашлар бири-бирлерини тамамлагъан бир бутюннинъ парчалары кибидир.

3. Мирас, пара ве мал киби шейлер, маддий менфаат, къардашларнынъ арасыны бозмамалы, араларындаки бирликни парчаламамалы.

Анасына къаршы кельген бир генчнинъ сонъ нефесинде иманыны гъайып этмек къоркъусынен къаршылашмасы…

Абдуллах б. Эби Эвфа шойле анълата:

 Пейгъамберимизнинъ янында олгъанымыз бир вакъытта Пейгъамберимизге -саллаллаху алейхи ве селлем- бириси келип:

 - Я Ресулюллах, олюм тёшегинде яткъан бир генч бар, онъа «Ля иляхе илляллах айт», деп айткъанымыз вакъыт (бир тюрлю) буны сёйлеп оламай, - деди. 

Пейгъамберимиз: - Намаз къылар эдими?- деп сорады. 

Адам: - Эльбет (къыларды), - деп айтты. 

Балаларнынъ ана ве бабаларына нисбетен вазифелери

 Къуран-ы Керимде Аллах шойле буюра:
«Раббинъ, ялынъыз онъа къуллукъ этменъизни, анабабанъызгъа да яхшы мунасебетте олманъызны кесен-кес бир шекильде эмир этти. Олардан бири я да эр экиси сенинъ янынъда къартайсалар, оларгъа «Уф!» биле деме; оларны азарлама; экисине де гузель сёз сёйле. Оларгъа мерхамет этерек, алчакъгонъюллиликнен узерлерине къанат кер ве «Раббим! Кучюклигимде олар мени насыл етиштирген олсалар, шимди сен оларгъа (ойле) рахмет эйле!»- деп дуа эт».Исра суреси, 23-24.

Ана ве бабанынъ балаларына нисбетен вазифелери

Бала – къоранта ювасынынъ сюсю ве бахтыярлыкъ менбаасы, ана ве бабагъа Аллахнынъ бир эманетидир. Ана ве баба балаларынынъ тербиесинен эм Аллахкъа, эм де джемиетке нисбетен месуль. Ана ве бабанынъ балаларына нисбетен вазифелери шулар:

1. Баласына гузель бир ад къоймакъ.

 Пейгъамберимиз шойле буюра: «Къыямет куню озь адларынъызнен ве бабаларынъызнынъ адларынен чагъырыладжакъсынъыз. Ойле исе балаларынъызгъа гузель адлар къоюнъыз».Эбу Давуд.